header

ارگ کریم خان شیراز

توضیحات

ارگ کریم خان زند یکی از باشکوهترین بناهای تاریخی شهر شیراز است که از دوران زندیه به یادگار مانده است. این ارگ تاریخی که درست در مرکز شهر شیراز واقع شده است روزگاری محل سکونت کریم خان و خانواده وی بوده است. ارگ در سال 1145 هجری قمری ساخته شده است و آنطور که به نظر می رسد بخشی از یک طرح بزرگ بوده که کریم خان برای گسترش شهر شیراز و تبدیل آن به پایتختی درخور در سر داشته است. بنای کلی اگر که در واقع کاخی برای سکونت اعضای خاندان سلطنتی بوده است به صورت مستطیل بوده اما به هنگام ساخت بنا محل یکی از برج ها از نظر استحکام مناسب نبوده و کمی جابجا شده است این امر سبب شده تا ارگ کریم خانی به جای مستطیل کمی متمایل به یک ذوزنقه باشد.

پس از سقوط زندیه و روی کار آمدن قاجار این بنا به محلی برای سکونت حاکمان ولاین فارس تبدیل شد. در این دوران افراد بسیاری تغییراتی را در تزئینات داخلی بنا ایجاد کرده و برخی از تزئینات دوره زندیه را از بین بردند. با روی کار آمدن پهلوی ارگ به عنوان زندان به کار برده شده و بیش از پیش دچار آسیب شد تا اینکه در دهه پنجاه شمسی به سازمان میراث فرهنگی تحویل داده شد. از آن زمان تاکنون این بنا بارها مورد مرمت قرار گرفته است. نمای بیرونی ارگ کاملا یادآور یک قلعه نظامی است. دیوارهایی بلند که ضخامتشان به سه متر می رسد و چهار برج دوار که در چهار گوشه ارگ قرار گرفته اند. دیوارها ارتفاعی برابر 12 متر داشته و از جنس آجر هستند.

بر روی لبه دیوارها کنگره هایی تعبیه شده است و بر روی کنگره ها نیز سوراخ هایی به چشم می خورد که احتمالا به هنگام تیراندازی مورد استفاده قرار می گرفته است. دور تا دور دیوارها را جان پناه احاطه کرده است. برج های چهارگانه نیز از جنس سنگ و خشت و ملات آهک است و در سه طبقه و ارتفاعی بالغ بر 14 متر ساخته شده است. پله هایی پیچ در پیچ شما را بین طبقات برج جابجا می نماید و در  نهایت هر برج دارای یک اتاق نگهبانی و دیده بانی و یک اتاقک مخصوص نگهداری از اسلحه و یا اسلحه خانه بوده است. در زمان های دور دور تا دور ارگ را یک خندق عریض فراگرفته بوده تا دسترسی به آن را دشوار نماید اما امروزه اثری از آن باقی نمانده است.

در سر در ورودی ارگ کاشیکاری زیبایی با مضمون نبرد رستم و دیو به چشم میخورد که متعلق به دوران قاجار است. این ارگ 4000 متر مربع وسعت داشته و با احتساب فضای بیرونی اطراف ارگ بیش از 12000 متر مربع وسعت دارد. با عبور از درب و ورود به داخل ارگ با صحنه ای بسیار متفاوت تر از نمای بیرونی مواجه می شوید. یک آبراهه بلند که در انتها به یک حوض مستطیل شکل منتهی می شود و در دو سوی آن باغچه هایی مستطیل شکل و وسیع قرار دارد که با انبوه درختان سر سبز نارنج و سرو آراسته شده است. دور تا دور آبراهه نیز گلکاری شده است و در طول این آبراهه بلند فواره هایی تعبیه شده است. در سه ضلع شمالی، جنوبی و غربی نیز ایوان ها، اتاق ها و درب ها و پنجره های متعددی به چشم می خورد.

به جز تزئینات ساده آجرکاری در نمای بیرونی عنصر تزئینی خاصی به کار برده نشده است و در مقابل هر یک از اضلاع مسکونی یک حوض تعبیه شده است. آب مورد نیاز ارگ از چشمه رکن آباد تامین می شده است که متاسفانه امروزه اثری از آن باقی نمانده است. در هر سه ضلع شمالی، جنوبی و غربی سه شاه نشین تعبیه شده است که ستون هایی بلند در آن ها تعبیه شده است و با تزئینات ساده ای همانند مقرنس آراسته شده اند. شاه نشین شمالی برای زمستان، شاه نشین جنوبی برای تمام فصول و شاه نشین غربی شاه نشین اصلی بوده دارای ستون های چوبی زیبایی است. دور تا دور بنا اتاق هایی قرار دارد که همه به هم مرتطند. اتاق ها نیز با گچبری، قطاربندی و مقرنس کاری های ساده و نقاشی هایی از دوره  قاجار آراسته شده اند. ارسی ها و دربهای منبت کاری شده از دیگر جلوه های اتاق هاست. در ضلع شرقی بنا حمام معروف ارگ قرار گرفته است. حمام دارای بخش هایی همانند سربینه، گرمخانه، خزینه و نورخانه است. قسمت سربینه دارای تزئیناتی ساده و چشم نواز است و حوضی هشت ضلعی در میانه آن قرار گرفته است. حمام تنها بخشی است که بدون کوچکترین تغییری از دوره زندیه باقی مانده است.

موقعیت نزدیکترین جاذبه های فارس روی نقشه